Thiết bị càng kết nối nhiều, dữ liệu càng cần được kiểm soát
Một chiếc smartphone hiện nay có thể đồng thời sử dụng camera, microphone, Wi-Fi, Bluetooth, GPS và hàng loạt kết nối khác. Laptop cũng có webcam, microphone, Bluetooth và khả năng kết nối với nhiều thiết bị ngoại vi.
Những công nghệ này mang lại sự tiện lợi nhưng cũng khiến lượng dữ liệu được tạo ra và trao đổi trên thiết bị ngày càng lớn.
Hình ảnh, âm thanh, vị trí, danh sách mạng Wi-Fi, thiết bị Bluetooth hay thông tin về hoạt động trực tuyến đều có thể trở thành dữ liệu có giá trị.
Vì vậy, bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ nằm ở việc đặt mật khẩu mạnh. Người dùng còn cần kiểm soát những thiết bị, ứng dụng và kết nối đang có quyền tiếp cận dữ liệu của mình.
Đây cũng là lý do các biện pháp vật lý và thao tác đơn giản như che webcam, tắt kết nối không dây khi không cần thiết được đưa vào nhóm khuyến nghị bảo vệ dữ liệu.
Một webcam có thể để lộ nhiều hơn hình ảnh
Webcam giúp người dùng họp trực tuyến, học từ xa hoặc thực hiện cuộc gọi video. Tuy nhiên, camera cũng là thiết bị có khả năng ghi nhận trực tiếp hình ảnh trong không gian xung quanh.
Nếu một thiết bị bị kiểm soát trái phép hoặc một ứng dụng có quyền truy cập camera không phù hợp, webcam có thể trở thành nguồn thu thập hình ảnh ngoài ý muốn.
Trong cẩm nang “Bảo vệ dữ liệu cá nhân”, Bộ Công an khuyến nghị người dùng che webcam khi không sử dụng.
Đây là một biện pháp vật lý đơn giản. Ngay cả trong trường hợp phần mềm hoặc camera bị kích hoạt ngoài ý muốn, lớp che vật lý vẫn có thể ngăn hình ảnh bị ghi lại.
Người dùng laptop có thể sử dụng nắp che webcam chuyên dụng hoặc miếng che mỏng phù hợp với thiết bị.
Wifi và Bluetooth tạo thêm những điểm tiếp xúc
Wi-Fi và Bluetooth giúp thiết bị giao tiếp với Internet và các thiết bị xung quanh.
Wi-Fi thường được sử dụng để kết nối mạng, trong khi Bluetooth đảm nhiệm việc kết nối tai nghe, đồng hồ thông minh, bàn phím, chuột và nhiều phụ kiện khác.
Theo các khuyến nghị được đưa ra trong cẩm nang, người dùng nên tắt Wi-Fi và Bluetooth khi không sử dụng. Việc này giúp giảm những kết nối không cần thiết và hạn chế khả năng thiết bị duy trì giao tiếp với các mạng hoặc thiết bị ở môi trường xung quanh.
Điều này đặc biệt hữu ích khi người dùng đang ở những địa điểm công cộng hoặc trong những tình huống không cần kết nối không dây.
Tuy nhiên, đây là khuyến nghị bảo mật, không phải yêu cầu người dùng phải tắt Wi-Fi hoặc Bluetooth trong mọi thời điểm.
Danh sách Wi-Fi cũ có thể trở thành dấu vết trên thiết bị
Smartphone và laptop thường có khả năng ghi nhớ những mạng Wi-Fi từng kết nối.
Tính năng này giúp người dùng tự động kết nối khi quay trở lại nhà, văn phòng hoặc một địa điểm quen thuộc. Tuy nhiên, với những mạng chỉ sử dụng tạm thời như Wi-Fi khách sạn, quán cà phê, sân bay hay hội nghị, việc lưu giữ quá nhiều thông tin kết nối cũng không thực sự cần thiết.
Cẩm nang của Bộ Công an khuyến nghị người dùng thường xuyên xóa các mạng Wi-Fi đã lưu và tắt tính năng tự động kết nối khi không cần thiết.
Đây là thao tác đặc biệt dễ thực hiện sau khi sử dụng Wi-Fi công cộng.
Người dùng có thể vào danh sách mạng Wi-Fi đã lưu trên điện thoại hoặc máy tính, chọn những mạng không còn sử dụng và xóa chúng.
Router là cửa ngõ của cả mạng gia đình
Nếu smartphone và laptop là những thiết bị cần bảo vệ thì router lại là một điểm quan trọng của toàn bộ hệ thống mạng.
Một router gia đình có thể kết nối nhiều thiết bị cùng lúc, từ máy tính, điện thoại đến camera, TV và các thiết bị IoT.
Theo khuyến nghị trong cẩm nang, người dùng nên sử dụng WPA2, đặt mật khẩu Wi-Fi đủ mạnh, tắt WPS và cập nhật phần mềm cho router thường xuyên.
Một biện pháp khác là tạo mạng khách riêng dành cho khách hoặc một số thiết bị thông minh.
Việc phân tách mạng giúp hạn chế khả năng một thiết bị bên ngoài tiếp cận trực tiếp các thiết bị quan trọng đang sử dụng mạng chính.
Những bản cập nhật đóng lại lỗ hổng phía sau màn hình
Các biện pháp bảo vệ vật lý và kết nối cần được kết hợp với việc cập nhật phần mềm.
Hệ điều hành và ứng dụng thường xuyên xuất hiện những lỗ hổng mới. Khi nhà sản xuất phát hành bản cập nhật bảo mật, một trong những mục tiêu quan trọng là khắc phục những điểm yếu này.
Bộ Công an khuyến nghị người dùng thường xuyên cập nhật phần mềm và thiết bị, đồng thời có thể bật tính năng cập nhật tự động khi phù hợp.
Với những thông báo cập nhật xuất hiện qua email, tin nhắn hoặc website, người dùng cũng cần kiểm tra nguồn trước khi tải xuống để tránh cài nhầm phần mềm độc hại giả dạng bản cập nhật.
Tệp lạ và USB mở thêm một đường vào thiết bị
Rủi ro bảo mật không chỉ đến từ Internet.
Các tệp đính kèm dưới dạng Word, Excel, PDF, ZIP hoặc EXE có thể chứa mã độc nếu đến từ nguồn không đáng tin cậy.
USB cũng là một phương tiện có thể đưa dữ liệu độc hại trực tiếp vào máy tính.
Vì vậy, người dùng nên kiểm tra nguồn gửi trước khi mở tệp và hạn chế sử dụng USB không rõ nguồn gốc.
Một thói quen đơn giản là không mở tệp chỉ vì tên file hoặc nội dung email khiến người nhận tò mò. Nếu nghi ngờ, hãy xác minh trực tiếp với người gửi thông qua một kênh liên lạc khác.
Thiết bị thông minh cũng nằm trong vùng bảo vệ
Camera an ninh, TV thông minh, loa, đồng hồ, thiết bị gia dụng và nhiều sản phẩm IoT hiện nay đều có thể kết nối Internet.
Điều này khiến hệ thống mạng gia đình trở nên phức tạp hơn. Một thiết bị được bảo mật kém có thể trở thành điểm yếu để kẻ tấn công tiếp cận các thành phần khác trong cùng mạng.
Bộ Công an khuyến nghị người dùng ưu tiên thiết bị từ thương hiệu uy tín, kiểm tra tính năng bảo mật và cập nhật phần mềm thường xuyên.
Đặc biệt, những thiết bị không còn được nhà sản xuất hỗ trợ cập nhật nên được cân nhắc thay thế khi có nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn của cả hệ thống.
Bảo mật dữ liệu bắt đầu từ những thao tác vài giây
Các khuyến nghị trong cẩm nang “Bảo vệ dữ liệu cá nhân” đều hướng tới một nguyên tắc tương đối đơn giản: giảm những điểm tiếp xúc không cần thiết và kiểm soát quyền truy cập vào dữ liệu.
Người dùng có thể bắt đầu từ những thao tác rất nhỏ:
- Che webcam khi không sử dụng.
- Tắt Wi-Fi và Bluetooth khi không cần.
- Xóa các mạng Wi-Fi công cộng đã lưu.
- Tắt tự động kết nối với những mạng không cần thiết.
- Cập nhật hệ điều hành, ứng dụng và router.
- Kiểm tra quyền truy cập của ứng dụng.
- Thận trọng với tệp đính kèm và USB.
- Sử dụng mạng khách cho một số thiết bị IoT.
Mỗi thao tác riêng lẻ chỉ tạo ra một lớp bảo vệ nhỏ. Khi kết hợp lại, chúng giúp giảm đáng kể những điểm mà dữ liệu cá nhân có thể bị tiếp cận ngoài ý muốn.
Kết luận
Khuyến nghị che webcam, tắt Wi-Fi và Bluetooth khi không sử dụng là một phần trong nhóm kỹ năng bảo vệ dữ liệu cá nhân được A05, Bộ Công an phối hợp với các chuyên gia đưa ra trong cẩm nang “Bảo vệ dữ liệu cá nhân”.
Đây là những biện pháp phòng ngừa, không phải yêu cầu người dùng phải tắt toàn bộ kết nối trên thiết bị trong mọi tình huống.
Trong một thế giới mà smartphone, máy tính và thiết bị thông minh ngày càng kết nối chặt chẽ với nhau, bảo mật dữ liệu bắt đầu từ chính cách chúng ta kiểm soát những kết nối đó.
Một webcam được che đúng lúc, một mạng Wi-Fi cũ được xóa khỏi thiết bị hay một kết nối Bluetooth được tắt sau khi sử dụng đều là những thao tác rất nhỏ nhưng góp phần hình thành thói quen chủ động bảo vệ dữ liệu cá nhân.
