Từ “có chữ ký số” đến “dùng chữ ký số”
Chữ ký số tại Việt Nam đang bước sang một giai đoạn mới: thay vì tập trung vào số lượng chứng thư được cấp, trọng tâm ngày càng chuyển sang việc chữ ký số có thực sự được sử dụng trong các giao dịch hay không.
Theo số liệu được Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC) công bố, đến hết tháng 6/2026, Việt Nam đã có gần 32 triệu chứng thư chữ ký số, tương đương 45,62% dân số trưởng thành. Hàng tỷ giao dịch điện tử đã được thực hiện trên nền tảng chữ ký số và các dịch vụ tin cậy.
Tuy nhiên, số lượng chứng thư mới chỉ phản ánh khả năng tham gia môi trường số. Một người có chữ ký số nhưng vẫn phải in hồ sơ ra giấy để ký, đóng dấu hoặc lưu trữ thì quy trình vẫn chưa thực sự “số hóa” toàn trình.
Đây cũng là lý do tại một hội thảo về chữ ký số và dịch vụ tin cậy diễn ra ngày 26/8/2026, lãnh đạo NEAC nhấn mạnh cần chuyển từ phát triển chữ ký số sang xây dựng hệ sinh thái dịch vụ tin cậy, trong đó hiệu quả được đo bằng số giao dịch hoàn tất trên môi trường số và chi phí, thời gian thực tế được tiết kiệm.
Chữ ký số có thể xuất hiện ở đâu trong đời sống?
Khi được tích hợp trực tiếp vào các nền tảng và quy trình nghiệp vụ, chữ ký số có thể xuất hiện ở nhiều điểm mà trước đây người dùng phải ký trên giấy.
Thủ tục hành chính
Đây là một trong những lĩnh vực quen thuộc nhất với chữ ký số. Người dân và doanh nghiệp có thể sử dụng chữ ký điện tử phù hợp để xác nhận hồ sơ, thay vì in tài liệu, ký tay rồi scan hoặc nộp bản giấy.
Mục tiêu lớn hơn là hình thành quy trình toàn trình trên môi trường điện tử: từ tạo hồ sơ, xác thực danh tính, ký, gửi, xử lý cho đến lưu trữ đều được thực hiện trực tuyến.
Một số địa phương đang thúc đẩy việc đưa chữ ký số vào các dịch vụ công nhằm giảm tình trạng hồ sơ đã được ký điện tử nhưng cuối cùng vẫn phải in ra giấy.
Hợp đồng điện tử
Với doanh nghiệp, đây có thể là một trong những ứng dụng mang lại hiệu quả rõ nhất.
Thay vì hai bên phải in hợp đồng, ký từng bản, chuyển phát qua nhiều địa điểm rồi lưu hồ sơ giấy, các bên có thể ký trên cùng một tài liệu điện tử.
Một doanh nghiệp tại Cà Mau có thể ký hợp đồng với đối tác ở Hà Nội hoặc TP.HCM mà không cần tổ chức gặp mặt trực tiếp. Khi quy trình được số hóa đầy đủ, thời gian xử lý và chi phí chuyển phát, lưu trữ cũng có thể giảm đáng kể. Đây chính là cách chữ ký số được kỳ vọng tạo ra giá trị trực tiếp cho hoạt động kinh doanh.
Ngân hàng, bảo hiểm và thương mại điện tử
Các giao dịch tài chính và dịch vụ trực tuyến cũng là những lĩnh vực có nhu cầu xác thực cao.
Chữ ký số có thể được sử dụng trong các quy trình ký kết, xác nhận hồ sơ hoặc phê duyệt giao dịch, tùy theo yêu cầu pháp lý và quy trình của từng dịch vụ.
Khi chữ ký được tích hợp ngay trong nền tảng, người dùng không cần chuyển qua quá nhiều bước giữa các hệ thống. Trải nghiệm giao dịch vì thế có thể được rút ngắn đáng kể.
Y tế và giáo dục
Chữ ký điện tử cũng đang được đưa vào những lĩnh vực vốn có khối lượng hồ sơ lớn.
Trong y tế, hồ sơ bệnh án điện tử có thể sử dụng chữ ký điện tử hợp pháp để xác nhận các nội dung liên quan. Thông tư 13/2025/TT-BYT quy định hồ sơ bệnh án điện tử có thể được ký hoặc xác nhận bằng chữ ký điện tử hợp pháp, kỹ thuật sinh trắc học hoặc hình thức xác nhận điện tử khác theo quy định.
Ở giáo dục, chữ ký số có thể hỗ trợ các quy trình như phê duyệt hồ sơ, văn bản, hợp đồng hoặc xác nhận điện tử giữa nhà trường và các bên liên quan.
Vì sao chữ ký số cần “đi vào giao dịch”?
Trong môi trường giấy, chữ ký, con dấu và việc gặp trực tiếp tạo ra cơ sở để các bên xác định chủ thể và sự chấp thuận.
Trong môi trường số, những chức năng đó phải được thay thế bằng các cơ chế xác thực điện tử, chữ ký, chứng thư số, dấu điện tử và các dịch vụ tin cậy.
Vì vậy, chữ ký số không đơn thuần là một công cụ để “ký file PDF”. Nó là một thành phần của hạ tầng niềm tin số, giúp các bên có cơ sở xác định ai thực hiện giao dịch và dữ liệu đã được ký có bị thay đổi hay không.
Theo định hướng được NEAC nêu tại hội thảo tháng 8/2026, hệ sinh thái này còn bao gồm xác thực điện tử, chứng thư chữ ký số, dấu điện tử, dịch vụ cấp dấu thời gian và các dịch vụ tin cậy khác.
Điện thoại có thể trở thành nơi ký thay cho USB Token
Một thay đổi đáng chú ý là chữ ký số đang dịch chuyển từ thiết bị phần cứng sang các giải pháp ký số từ xa.
Trước đây, nhiều người quen với hình thức sử dụng USB Token: cắm thiết båị vào máy tính, nhập mã bảo vệ rồi thực hiện ký. Cách này phù hợp với doanh nghiệp nhưng tạo ra không ít bất tiện khi người dùng cần ký trên điện thoại hoặc đang ở ngoài văn phòng.
Các giải pháp ký số từ xa trên thiết bị di động đang được phát triển để giải quyết điểm nghẽn này. Tại hội thảo ngày 26/8, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ chữ ký số cũng giới thiệu giải pháp ký từ xa trên thiết bị di động nhằm giảm sự phụ thuộc vào USB Token.
Việc đưa dịch vụ chữ ký số lên các nền tảng quen thuộc như điện thoại và ứng dụng định danh điện tử có thể tạo điều kiện để chữ ký số tiếp cận nhóm người dùng cá nhân rộng hơn. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đã ban hành hướng dẫn kỹ thuật liên quan đến việc cung cấp dịch vụ chữ ký số trên VNeID trong năm 2026.
Chữ ký số có giá trị pháp lý như chữ ký tay?
Đây là câu hỏi quan trọng khi chữ ký số ngày càng được sử dụng trong các giao dịch dân sự và thương mại.
Theo Luật Giao dịch điện tử 2023, chữ ký điện tử không bị phủ nhận giá trị pháp lý chỉ vì được thể hiện dưới dạng điện tử. Đáng chú ý, chữ ký điện tử chuyên dùng bảo đảm an toàn và chữ ký số có giá trị pháp lý tương đương chữ ký của cá nhân đó trong văn bản giấy theo quy định của luật.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa mọi hình thức “bấm xác nhận” trên mạng đều mặc nhiên là chữ ký số hoặc có cùng giá trị pháp lý.
Chữ ký số là một loại chữ ký điện tử sử dụng thuật toán khóa không đối xứng, gồm khóa công khai và khóa bí mật. Pháp luật cũng đặt ra các điều kiện để chữ ký số xác nhận chủ thể ký, thể hiện sự chấp thuận và gắn với nội dung thông điệp dữ liệu được ký.
Bên cạnh Luật Giao dịch điện tử 2023, Nghị định 23/2025/NĐ-CP hiện là một trong những văn bản quan trọng quy định về chữ ký điện tử và dịch vụ tin cậy, có hiệu lực từ ngày 10/4/2025.
Bài toán tiếp theo không còn là cấp bao nhiêu chữ ký số
Khi gần một nửa dân số trưởng thành đã có chứng thư chữ ký số, câu hỏi tiếp theo sẽ là bao nhiêu người thực sự sử dụng nó và sử dụng trong bao nhiêu giao dịch.
Một đề xuất được đưa ra tại hội thảo NEAC tháng 8/2026 là mô hình chia sẻ chi phí: doanh nghiệp, bệnh viện, trường học hoặc ngân hàng có thể chi trả chi phí ký để khách hàng, bệnh nhân, phụ huynh hoặc người dân sử dụng chữ ký số miễn phí trong những tình huống phù hợp.
Cách tiếp cận này giải quyết một vấn đề khá thực tế: người dùng có thể không muốn đăng ký một dịch vụ chữ ký số riêng nếu mỗi năm chỉ phát sinh vài giao dịch cần ký.
Nếu chữ ký số được tích hợp trực tiếp vào các dịch vụ mà người dân sử dụng hằng ngày, việc ký điện tử có thể trở nên tự nhiên giống như thanh toán QR hay đăng nhập bằng tài khoản định danh.
Từ đó, mục tiêu của chuyển đổi số sẽ không còn dừng ở việc “không dùng giấy” trên danh nghĩa, mà tiến tới một quy trình trong đó hồ sơ được tạo, xác thực, ký, xử lý và lưu trữ hoàn toàn trên môi trường số.
