Vì sao nhiều quốc gia bắt đầu siết quản lý trẻ em trên mạng xã hội?
Mạng xã hội đã trở thành một phần quen thuộc trong cuộc sống của trẻ em và thanh thiếu niên. Bên cạnh những lợi ích về học tập, kết nối và giải trí, các nền tảng số cũng đặt ra nhiều thách thức như tiếp xúc với nội dung không phù hợp, bắt nạt trực tuyến, lừa đảo, nghiện mạng xã hội và những tác động đến sức khỏe tinh thần.
Trong nhiều năm, phần lớn các nền tảng dựa vào việc người dùng tự khai báo độ tuổi khi đăng ký tài khoản. Tuy nhiên, cơ chế này được cho là chưa đủ hiệu quả khi trẻ em vẫn có thể dễ dàng tạo tài khoản bằng cách nhập thông tin không chính xác.
Chính vì vậy, nhiều quốc gia đang chuyển từ mô hình "tự quản lý" sang yêu cầu các nền tảng phải chủ động xác minh độ tuổi, tăng cường bảo vệ trẻ vị thành niên và chịu trách nhiệm nhiều hơn đối với nội dung hiển thị cho nhóm người dùng này. Theo OECD, số quốc gia ban hành hoặc đề xuất các quy định liên quan đến độ tuổi sử dụng mạng xã hội đã tăng nhanh trong thời gian gần đây, phản ánh xu hướng quản lý đang lan rộng trên phạm vi toàn cầu.
Bạn có biết?
Thay vì chỉ yêu cầu người dùng khai báo ngày sinh, nhiều quốc gia đang nghiên cứu hoặc áp dụng cơ chế xác minh độ tuổi để hạn chế trẻ em tiếp cận mạng xã hội không phù hợp.
Các quốc gia đang quản lý mạng xã hội đối với trẻ em như thế nào?
Dù có cùng mục tiêu bảo vệ trẻ em, cách tiếp cận của mỗi quốc gia lại khác nhau.
Australia là một trong những nước đi đầu khi ban hành quy định yêu cầu các nền tảng ngăn người dưới 16 tuổi tạo tài khoản nếu không đáp ứng các điều kiện theo luật. Trong khi đó, Pháp thúc đẩy các biện pháp yêu cầu sự đồng ý của phụ huynh đối với người dùng dưới độ tuổi nhất định và tiếp tục đề xuất siết chặt hơn việc tiếp cận mạng xã hội của trẻ em.
Tại Liên minh châu Âu (EU), trọng tâm không chỉ nằm ở giới hạn độ tuổi mà còn ở việc buộc các nền tảng phải đánh giá rủi ro, tăng cường bảo vệ trẻ vị thành niên và minh bạch hơn trong cách vận hành các thuật toán đề xuất nội dung theo Đạo luật Dịch vụ số (Digital Services Act).
Điểm chung của các chính sách này là trách nhiệm không còn chỉ thuộc về người dùng hoặc phụ huynh, mà các nền tảng mạng xã hội cũng phải tham gia nhiều hơn trong việc xây dựng môi trường trực tuyến an toàn.
Việt Nam đang đề xuất thay đổi gì trong quản lý trẻ em trên mạng xã hội?
Tại Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 147/2024/NĐ-CP về quản lý, cung cấp và sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng. Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là các quy định nhằm tăng cường bảo vệ người dùng dưới 16 tuổi trên mạng xã hội
Theo dự thảo, người dưới 16 tuổi sẽ không được đăng ký tài khoản bằng chính thông tin của mình. Thay vào đó, tài khoản phải được đăng ký bằng thông tin của cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp. Người đại diện sẽ chịu trách nhiệm quản lý việc sử dụng tài khoản, bao gồm nội dung trẻ tiếp cận và thời gian sử dụng mạng xã hội.
Đáng chú ý, dự thảo còn đề xuất hạn chế người dưới 16 tuổi đăng bài, bình luận, chia sẻ hoặc bày tỏ cảm xúc (reaction) trên mạng xã hội. Nhóm người dùng này vẫn có thể xem nội dung phù hợp với lứa tuổi, nhưng các hoạt động tương tác công khai sẽ bị giới hạn nhằm giảm nguy cơ bắt nạt trực tuyến, quấy rối hoặc phát tán nội dung không phù hợp.
Bên cạnh đó, các nền tảng mạng xã hội, cả trong nước và xuyên biên giới, sẽ phải triển khai biện pháp kỹ thuật để xác minh độ tuổi, nhận diện tài khoản trẻ em và phân phối nội dung phù hợp với từng nhóm tuổi. Đồng thời, nền tảng phải có cơ chế chủ động phát hiện, ngăn chặn và xử lý các nội dung độc hại như bạo lực, khiêu dâm, cờ bạc hoặc các hành vi có thể gây ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ em.
Nếu được thông qua, đây sẽ là một trong những thay đổi đáng chú ý trong cách quản lý mạng xã hội tại Việt Nam. Thay vì chỉ tập trung xử lý nội dung vi phạm, trách nhiệm sẽ được mở rộng sang cả nền tảng cung cấp dịch vụ và cơ chế bảo vệ người dùng ngay từ khi tạo tài khoản.
Việt Nam đang đề xuất nhiều biện pháp nhằm tăng cường bảo vệ người dùng dưới 16 tuổi trên mạng xã hội. Nguồn: Báo Thanh Niên.
Kiểm soát hay cấm đoán? Cuộc tranh luận vẫn chưa có hồi kết
Dù mục tiêu là bảo vệ trẻ em, các quy định về giới hạn độ tuổi trên mạng xã hội vẫn tạo ra nhiều ý kiến khác nhau.
Những người ủng hộ cho rằng trẻ em cần được bảo vệ trước các nội dung độc hại, nguy cơ lừa đảo, bắt nạt trực tuyến và tác động từ các thuật toán đề xuất nội dung. Trong khi đó, một số chuyên gia cho rằng việc xác minh độ tuổi ở quy mô lớn vẫn là thách thức về kỹ thuật, đồng thời cần cân bằng giữa bảo vệ trẻ em với quyền riêng tư và quyền tiếp cận thông tin của người dùng.
Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cũng nhận định rằng các quy định pháp lý chỉ là một phần của giải pháp. Việc xây dựng kỹ năng số cho trẻ em, tăng cường vai trò của gia đình và nhà trường, cùng với trách nhiệm của các nền tảng công nghệ, sẽ quyết định hiệu quả của quá trình bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng trong dài hạn.
Kết luận
Việc nhiều quốc gia đồng loạt siết quy định đối với trẻ em trên mạng xã hội cho thấy cách tiếp cận trong quản trị nền tảng số đang thay đổi. Thay vì chỉ yêu cầu người dùng tự chịu trách nhiệm, các chính phủ ngày càng đặt nhiều nghĩa vụ hơn lên các doanh nghiệp công nghệ trong việc xác minh độ tuổi, kiểm soát nội dung và xây dựng môi trường trực tuyến an toàn.
Tại Việt Nam, các đề xuất mới vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến, nhưng cũng phản ánh xu hướng chung của thế giới: bảo vệ trẻ em trên không gian mạng sẽ không chỉ là trách nhiệm của gia đình hay nhà trường, mà còn là trách nhiệm của các nền tảng số. Trong thời gian tới, khi công nghệ xác minh danh tính và AI tiếp tục phát triển, việc cân bằng giữa an toàn, quyền riêng tư và quyền tiếp cận Internet sẽ là một trong những bài toán lớn của nhiều quốc gia.
